Çocukta Hareket Alışkanlığı: Oyunla Kurulan Aktif Bir Gün

Çocukluk çağında hareket, yetişkinlikteki gibi planlanmış bir egzersiz değildir. Çocuk koşar, tırmanır, zıplar, taşır, iter ve bunların hiçbirini sağlık için yaptığını düşünmez. Hareketin bu kadar doğal göründüğü bir dönemde bile, günlük düzenin nasıl kurulduğu belirleyicidir. Oturarak geçen sürelerin arttığı, kapalı alanda geçen zamanın uzadığı bir günde çocuk kendiliğinden hareket etmez. Aktif bir gün, tesadüfen değil kurulan bir ritimle oluşur.

Hareketin çocukta karşılığı

Çocuklukta düzenli hareket yalnızca kas ve kemik gelişimini desteklemez. Denge, koordinasyon, mesafe algısı ve bedenin sınırlarını tanıma gibi beceriler ancak deneyimle gelişir. Bir çocuğun tek ayak üstünde durabilmesi, ipe basmadan yürüyebilmesi, topu isabetle atabilmesi tekrar gerektiren işlerdir. Bu becerilerin erken kazanılması, ileride spor yapmayı da günlük hayatı da kolaylaştırır.

Hareketin bir diğer karşılığı uyku ve iştah düzenindedir. Gün içinde yeterince hareket eden çocuk akşam daha kolay yatışır, öğünlere daha iştahlı gelir. Hareketsiz geçen günlerde ise akşam saatlerinde biriken enerji, huzursuzluk gibi görünen bir taşkınlığa dönüşebilir. Bu yüzden akşam yaşanan zorlukların çözümü çoğu zaman gündüz saatlerindedir.

Oyun en verimli hareket biçimidir

Küçük yaşta hareketi artırmanın en etkili yolu, onu bir program hâline getirmemektir. Çocuk için tekrar eden bir egzersiz sıkıcıdır, oysa aynı hareketler oyunun içine girdiğinde saatlerce sürebilir. Saklambaç koşu ve ani duruş içerir; ip atlama sıçrama ve ritim gerektirir; tırmanma kavrama gücünü ve gövde dengesini çalıştırır. Bunların hiçbiri ekipman gerektirmez.

Evde de hareket alanı kurulabilir. Yere serilen bir çizgi üzerinde yürümek, yastıklarla kurulan bir parkur, birlikte yapılan taşıma ve dizme oyunları küçük alanlarda bile işe yarar. Önemli olan sürenin uzunluğu değil, gün içine yayılmış olmasıdır. Kısa ve sık hareket araları, tek seferlik uzun bir etkinlikten daha kolay sürdürülür.

Okul çağında oturma süresini bölmek

Okul çağıyla birlikte oturarak geçen süre belirgin biçimde artar. Derste, servis ya da yolda, akşam ödev başında geçen saatler üst üste bindiğinde çocuk günün büyük kısmını hareketsiz geçirebilir. Burada amaç oturmayı ortadan kaldırmak değil, uzun blokları bölmektir. Ödev arasında verilen kısa aralarda ayağa kalkmak, su almak, birkaç dakika esnemek hem bedeni hem dikkati toparlar.

Okula yürüyerek gidilebiliyorsa bu, güne eklenen en kolay hareket kaynağıdır. Mesafe uzunsa yolun bir kısmının yürünmesi de işe yarar. Aynı şekilde asansör yerine merdiven kullanmak, market dönüşü poşet taşımak gibi gündelik işler çocuğun hareket toplamına katkı yapar. Bunlar egzersiz olarak adlandırılmadığı için direnç de görmez.

Kurallar yerine ortam kurmak

Hareketi artırmanın en zorlayıcı yolu, çocuğa sürekli hatırlatmaktır. Daha kalıcı olan yöntem, hareketi kolaylaştıran bir ortam kurmaktır. Topun, ipin, patenin ulaşılabilir bir yerde durması; parka gitmenin haftalık düzene yerleşmesi; ailenin birlikte yürüyüşe çıkması çocuğun seçimini kendiliğinden yönlendirir. Çocuk, evde en kolay ulaşılan şeye yönelir.

Yetişkinin örnek oluşu bu noktada belirleyicidir. Hareketi kendi hayatında yer bulan bir yetişkinin çocuğu, hareketi olağan bir şey olarak görür. Söylenen değil yapılan taklit edilir. Birlikte yapılan yürüyüşler, bisiklet turları ya da hafta sonu oyunları hem hareketi hem de birlikte geçirilen zamanı artırır.

Beslenme ve su dengesi

Hareketli bir gün, düzenli öğünlerle desteklenmediğinde çocuk çabuk yorulur. Öğün atlamamak, gün içinde su içmeyi hatırlatmak ve okul çantasında su bulundurmak basit ama etkili adımlardır. Uzun süre hareket edilen sıcak günlerde su ihtiyacı artar; susuzluk hissi beklenmeden düzenli aralıklarla su içmek daha güvenlidir.

Çocuklarda kilo, boy ve gelişim değerlendirmesi ise ailenin gözlemine bırakılacak bir konu değildir. Bu ölçümler çocuğun izlendiği hekim tarafından yaşa uygun değerlendirme ölçütleriyle yapılır. Ev içinde kilo üzerinden konuşmak, hareketi ceza gibi göstermesi bakımından ters etki yaratabilir.

Ne zaman uzmana danışmalı

Hareket sırasında sık tekrar eden ağrı, açıklanamayan yorgunluk, akranlarına göre belirgin biçimde geriden gelen bir denge ve koordinasyon gelişimi ya da nefes darlığı gibi belirtiler varsa bu durum ev içinde yorumlanmamalıdır. Böyle durumlarda çocuğun hekimine başvurmak gerekir. Aynı şekilde bilinen bir sağlık sorunu olan çocuklarda hangi etkinliklerin uygun olduğu hekim tarafından belirlenir.

Çocuklukta kurulan hareket alışkanlığının en büyük değeri, ileriye taşınmasıdır. Bedenini rahatça kullanan, koşmaktan ve oyundan keyif alan bir çocuk için hareket, sonradan öğrenilmesi gereken bir görev olmaz. O yüzden erken yaşta amaç performans değil, hareketin gündelik hayatın doğal bir parçası olarak yerleşmesidir.